Dlaczego mity Arc Flash są niebezpieczne?

Kiedy zaczynałem swoją przygodę z łukiem elektrycznym (Arc Flash), nawet jako inżynier elektryk potrzebowałem czasu, żeby zrozumieć, co jest naprawdę istotne w analizie ryzyka łuku elektrycznego. Sprawy nie ułatwia fakt, że krąży na ten temat wiele mitów, które zamiast pomagać – szkodzą. W najgorszym przypadku mogą prowadzić do śmierci lub poważnych obrażeń.
Dla zobrazowania – to tak, jakby prowadzić samochód z pasami bezpieczeństwa wykonanymi z papieru, nie wiedząc o tym. Błędne przekonania w zakresie bezpieczeństwa elektrycznego utrudniają przekazywanie wiedzy, ponieważ wiele osób uważa, że temat ich nie dotyczy.
Życie w „bańce bezpieczeństwa” jest wygodne – nie trzeba podejmować żadnych dodatkowych działań, przygotowywać planów bezpieczeństwa, wykonywać ocen ryzyka… wystarczy dobra wymówka lub usprawiedliwienie obecnej sytuacji. Niestety, to dług, który spłaca się cudzym zdrowiem lub życiem.

Jak rozpoznać, że żyjesz w bańce bezpieczeństwa?

Jeśli którykolwiek z poniższych mitów Arc Flash wydaje Ci się prawdziwy – zrób sobie przysługę, wyjdź z tej bańki i jeszcze raz wszystko przemyśl. Moi koledzy z USA nauczyli mnie jednej bardzo ważnej zasady:
Jeśli nie jesteś pewien, czy decyzja jest dobra – wyobraź sobie, że tłumaczysz ją w sądzie po wypadku.

Najczęściej spotykane mity Arc Flash:

1. Ocena ryzyka Arc Flash nie jest potrzebna – ❌ NIEPRAWDA
   Trudno powiedzieć, że jest ona obowiązkowa we wszystkich krajach UE, ale jest konieczna. Norma EN 50110 (zharmonizowana lokalnie) identyfikuje łuk elektryczny jako zagrożenie i wymaga wdrożenia odpowiednich środków. Jeśli bezpieczeństwo ludzi nie jest wystarczającym powodem – warto wiedzieć, że np. w Wielkiej Brytanii za jego brak grożą wysokie grzywny, a nawet kara więzienia.
2. Mamy środki ochrony APC1 i APC2, więc jesteśmy bezpieczni – ❌ NIEPRAWDA
   Częsty mit w Europie. Jeżeli dobór ŚOI (PPE) został dokonany „na oko”, to nie zapewniają one realnej ochrony. Zwykle wygląda to tak: klasa PPE 1 dla instalacji nN, klasa 2 dla SN i „dla wszystkiego, co straszy”. Nie ma znaczenia, co nosisz, jeśli nie zostało to dobrane na podstawie konkretnych parametrów – żyjesz w iluzji bezpieczeństwa. A wypadek to brutalnie zweryfikuje.
3. Arc Flash dotyczy tylko dużych rozdzielnic – ❌ NIEPRAWDA
   Norma IEEE 1584 wskazuje, że można spodziewać się trwałego łuku elektrycznego już przy napięciu 240 V AC i zwarciu 2000 A. W praktyce oznacza to konieczność analizowania nawet małych instalacji 230 V z zabezpieczeniami 63 A (MCB) lub bezpiecznikami 100 A.
4. Nie pracujemy pod napięciem – nie potrzebujemy odzieży łukoochronnej – 🔶 PÓŁPRAWDA
   Super, jeśli firma w 100% eliminuje pracę pod napięciem. Ale co z pomiarami, konserwacją „na żywo”, sprawdzeniem braku napięcia?
   Po odłączeniu zasilania trzeba udowodnić, że nie ma napięcia – a to wymaga ŚOI. Jeśli myślisz inaczej – sprawdź historię Marka Standifera (dostępna na YouTube).
   W każdej firmie, którą widziałem, przynajmniej część czynności odbywała się przy napięciu.
5. Arc Blast jest śmiertelny – 🔶 PÓŁPRAWDA
   Kiedyś panowało przekonanie, że energia powyżej 40 cal/cm² powoduje wybuch o takiej sile, że zabija ludzi. Wynikało to z faktu, że nie istniały ŚOI z oceną powyżej tego progu, więc traktowano go jako graniczny. Do dziś nie odnotowano śmiertelnego wypadku spowodowanego samym Arc Blastem. Z odpowiednimi ŚOI można go kontrolować. A dla inżyniera systemów energetycznych obniżenie energii poniżej 40 cal/cm² jest zwykle możliwe w większości projektów.
6. Niskie cal/cm² można zignorować – ❌ NIEPRAWDA
   Ignorowanie miejsc z energią poniżej 4 cal/cm² to częsty błąd. 4 cal/cm² może brzmieć niegroźnie, ale powoduje poparzenia III stopnia, podobnie jak 40 cal/cm². Różnica to powierzchnia oparzenia i szansa przeżycia.
7. 400 V AC jest bezpieczniejsze niż 11 kV – ❌ ZAZWYCZAJ NIEPRAWDA 
   To mit wynikający z punktu widzenia porażenia prądem. Napięcie średnie wygląda groźniej, ale w przypadku łuku elektrycznego intuicja zawodzi. Wszystko zależy od projektu instalacji, ustawień zabezpieczeń itp. Często rozdzielnice niskiego napięcia mają wyższy poziom energii łuku niż rozdzielnice średniego napięcia, które je zasilają. Powód? Wyższe prądy zwarciowe, większy stosunek prądu łuku do zwarcia i wydłużony czas zadziałania zabezpieczeń.
8. Nowa rozdzielnica jest bezpieczna – 🟡 POWINNA BYĆ, ALE…
   To zależy od tego, co kupujesz.
   Jeśli nowa rozdzielnica nie jest odporna na łuk (arc-resistant) ani nie ma klasy IAC, z punktu widzenia Arc Flash nic się nie zmienia. Przykład: stara tablica miała 35 cal/cm², została wymieniona 1:1, ustawienia zabezpieczeń się nie zmieniły – nadal jest 35 cal/cm².
   Rzeczywiste zmiany to: lepsze osłony, wyłączniki silnikowe, wyższy stopień separacji, lepsze zabezpieczenia. Ale to wymaga oceny ryzyka łuku oraz analizy selektywności, zwarć i sprzętu. Nowa rozdzielnica nie oznacza automatycznie, że jest bezpieczna. Zwłaszcza jeśli pomiary i sprawdzenia napięcia są wykonywane przy otwartych drzwiach.